พระสุพรรณกัลยา หรือ พระสุวรรณกัลยา หรือ พระสุวรรณเทวี ชาวพิษณุโลกถวายพระเกียรติยศว่าเป็นผู้เสียสละเพื่อประเทศชาติ แม้ในพงศาวดารไทยจะไม่ได้กล่าวถึง มีเพียงปรากฎอยู่ในเอกสารพม่า คือ คำให้การชาวกรุงเก่า และคำให้การขุนหลวงหาวัด กองทัพภาคที่ ๓ ได้จัดสร้างพระอนุสาวรีย์ของพระองค์ประดิษฐาน ไว้ ณ ค่ายสมเด็จพระนเรศวรมหาราช อยู่ให้ๆกับพระบรมราชานุสาวรีย์ของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชและพระเอกาทศรถ
พระสุพรรณกัลยาทรงเป็นพระราชธิดาของสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช กับ พระวิสุทธิกษัตรี เป็นพระพี่นางของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และสมเด็จพระเอกาทศรถ ประสูติเมื่อวันเสาร์ ปีมะเส็ง พุทธศักราช 2065 ณ พระราชวังจันทน์ เมืองพิษณุโลก (บริเวณที่ตั้ง โรงเรียนพิษณุโลกพิทยาคม ในปัจจุบัน)และเจริญพระชนม์ เมืองพิษณุโลก ในหนังสือคำให้การของชาวกรุงเก่าเล่าว่า เมื่อพระเจ้าบุเรงนองยกกองทัพมาตีกรุงศรีอยุธยาในคราวสงครามช้างเผือก ได้ยกเข้ามาทางสุโขทัยและเข้าโจมตีเมืองพิษณุโลก สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช ได้ปรึกษาขุนนางข้าราชการแล้ว เห็นว่าขืนสู้ต่อไปก็ย่อยยับ นำความทุกข์ยากมาสู่ปวงชนจึงให้ยอมแพ้ ในครั้งนั้น พระเจ้าหงสาวดีได้ให้พระเอกาทศรถ อยู่รักษาเมืองพิษณุโลก พระสุพรรณกัลยา กับพระนเรศวรนั้นให้ตามเสด็จในกองทัพหลวงด้วย ให้พระมหาธรรมราชาเป็นทัพหน้า ยกเข้ามากรุงศรีอยุธยา ส่วนในคำให้การขุนหลวงหาวัดกล่าวว่า เมื่อกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่าแล้ว พระเจ้าบุเรงนองได้แต่งตั้งให้สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชครองกรุงศรีอยุธยาและได้นำตัวสมเด็จพระมหินทร์ พร้อมด้วยสมเด็จพระนเรศวรและ “พระปกพระพี่นางพระนเรศวร์…พระเอกาทศรถนั้น ให้ไว้เป็นเพื่อนพระบิดา” แต่สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงวินิจฉัยว่า พระสุพรรณกัลยานั้น สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชส่งตัวไปเป็นพระชายา เป็นตัวประกันแทนสมเด็จพระนเรศวร เพื่อให้มาช่วยราชการ ซึ่งในปีนั้นเอง สมเด็จพระนเรศวรได้เสด็จไปครองเมืองพิษณุโลก เข้าใจว่าสมเด็จพระนเรศวรและพระสุพรรณกัลยาน่าจะเสด็จไปหงสาวดี ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๑๐๘ ในคราวสงครามช้างเผือกเพราะเมื่อสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชผู้ครองเมืองพิษณุโลกยอมสวามิภักดิ์ต่อพระเจ้าบุเรงนองแล้ว ตามธรรมเนียมการควบคุมเมืองประเทศราชนั้น ถ้ามีราชโอรสและราชธิดาจะต้องส่งไปเป็นตัวประกันราชโอรสขึ้นเมืองก็จะถูกเลี้ยงดูอย่างดีเพื่อปลูกจิตสำนึกบุญคุณข้าวแดงแกงร้อน เมื่อเจริญพระชนม์ก็จะถูกส่งกลับคืนประเทศครองราชสมบัติแทนราชบิดา ส่วนราชธิดานั้นก็จะแต่งตั้งให้เป็นมเหสีหรือพระราชชายาตามความสำคัญของเมืองขึ้น พม่าใช้ประเพณีนี้สืบมาจนกระทั่งถึงรัชสมัยพระเจ้าสีป้อ ( Thebaw) กษัตริย์องค์สุดท้ายซึ่งเป็นพระราชโอรสของพระเจ้ามินดง ทางราชสำนักไทยก็ใช้เช่นกรณีสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงขอเจ้าดารารัศมีจากพระเจ้าเชียงใหม่แล้วแต่งตั้งเป็นพระราชชายาเป็นต้น
พระสุพรรณกัลยาทรงเป็นพระราชธิดาของสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช กับ พระวิสุทธิกษัตรี เป็นพระพี่นางของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และสมเด็จพระเอกาทศรถ ประสูติเมื่อวันเสาร์ ปีมะเส็ง พุทธศักราช 2065 ณ พระราชวังจันทน์ เมืองพิษณุโลก (บริเวณที่ตั้ง โรงเรียนพิษณุโลกพิทยาคม ในปัจจุบัน)และเจริญพระชนม์ เมืองพิษณุโลก ในหนังสือคำให้การของชาวกรุงเก่าเล่าว่า เมื่อพระเจ้าบุเรงนองยกกองทัพมาตีกรุงศรีอยุธยาในคราวสงครามช้างเผือก ได้ยกเข้ามาทางสุโขทัยและเข้าโจมตีเมืองพิษณุโลก สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช ได้ปรึกษาขุนนางข้าราชการแล้ว เห็นว่าขืนสู้ต่อไปก็ย่อยยับ นำความทุกข์ยากมาสู่ปวงชนจึงให้ยอมแพ้ ในครั้งนั้น พระเจ้าหงสาวดีได้ให้พระเอกาทศรถ อยู่รักษาเมืองพิษณุโลก พระสุพรรณกัลยา กับพระนเรศวรนั้นให้ตามเสด็จในกองทัพหลวงด้วย ให้พระมหาธรรมราชาเป็นทัพหน้า ยกเข้ามากรุงศรีอยุธยา ส่วนในคำให้การขุนหลวงหาวัดกล่าวว่า เมื่อกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่าแล้ว พระเจ้าบุเรงนองได้แต่งตั้งให้สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชครองกรุงศรีอยุธยาและได้นำตัวสมเด็จพระมหินทร์ พร้อมด้วยสมเด็จพระนเรศวรและ “พระปกพระพี่นางพระนเรศวร์…พระเอกาทศรถนั้น ให้ไว้เป็นเพื่อนพระบิดา” แต่สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงวินิจฉัยว่า พระสุพรรณกัลยานั้น สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชส่งตัวไปเป็นพระชายา เป็นตัวประกันแทนสมเด็จพระนเรศวร เพื่อให้มาช่วยราชการ ซึ่งในปีนั้นเอง สมเด็จพระนเรศวรได้เสด็จไปครองเมืองพิษณุโลก เข้าใจว่าสมเด็จพระนเรศวรและพระสุพรรณกัลยาน่าจะเสด็จไปหงสาวดี ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๑๐๘ ในคราวสงครามช้างเผือกเพราะเมื่อสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชผู้ครองเมืองพิษณุโลกยอมสวามิภักดิ์ต่อพระเจ้าบุเรงนองแล้ว ตามธรรมเนียมการควบคุมเมืองประเทศราชนั้น ถ้ามีราชโอรสและราชธิดาจะต้องส่งไปเป็นตัวประกันราชโอรสขึ้นเมืองก็จะถูกเลี้ยงดูอย่างดีเพื่อปลูกจิตสำนึกบุญคุณข้าวแดงแกงร้อน เมื่อเจริญพระชนม์ก็จะถูกส่งกลับคืนประเทศครองราชสมบัติแทนราชบิดา ส่วนราชธิดานั้นก็จะแต่งตั้งให้เป็นมเหสีหรือพระราชชายาตามความสำคัญของเมืองขึ้น พม่าใช้ประเพณีนี้สืบมาจนกระทั่งถึงรัชสมัยพระเจ้าสีป้อ ( Thebaw) กษัตริย์องค์สุดท้ายซึ่งเป็นพระราชโอรสของพระเจ้ามินดง ทางราชสำนักไทยก็ใช้เช่นกรณีสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงขอเจ้าดารารัศมีจากพระเจ้าเชียงใหม่แล้วแต่งตั้งเป็นพระราชชายาเป็นต้น